പോലീസ് ക്രൂരത ഔദ്യോഗിക കൃത്യമല്ല: FIR രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാൻ പട്‌ന ഹൈക്കോടതിയുടെ നിർദേശം

Police Brutality Is Not an Official Act: Patna High Court Orders FIR Registration

പോലീസ് ക്രൂരത ഔദ്യോഗിക കൃത്യമല്ല: FIR രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാൻ പട്‌ന ഹൈക്കോടതി

പോലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥനെതിരായ ഗുരുതര പരാതിയിൽ സ്വതന്ത്ര അന്വേഷണം വേണമെന്ന് കോടതി

By Adv. C. V. Manuvilsan

ഒരു പൗരന്റെ കാലുകൾ പോലീസ് മർദ്ദനത്തിൽ ഒടിഞ്ഞുവെന്ന ഗുരുതര ആരോപണം. പരാതി നൽകിയിട്ടും FIR രജിസ്റ്റർ ചെയ്തില്ല. ആരോപണവിധേയൻ ഒരു Station House Officer.

ഇത്തരം സാഹചര്യത്തിൽ ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിക്കേണ്ടിവന്നപ്പോൾ പട്‌ന ഹൈക്കോടതി നൽകിയ ഉത്തരവ് ഒരു വ്യക്തിഗത കേസിലെ ഇടപെടൽ മാത്രമല്ല. അത് നിയമവാഴ്ചയെക്കുറിച്ചും പോലീസ് അധികാരത്തിന്റെ പരിധിയെക്കുറിച്ചും ഭരണഘടനാപരമായ ഉത്തരവാദിത്തത്തെക്കുറിച്ചുമുള്ള ശക്തമായ മുന്നറിയിപ്പാണ്.

പോലീസ് സ്റ്റേഷനിൽ പരാതി നൽകിയിട്ടും FIR രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാത്തത് ഇന്ത്യൻ ക്രിമിനൽ നീതിന്യായ സംവിധാനത്തിൽ അപൂർവമല്ല. എന്നാൽ പരാതി തന്നെ ഒരു പോലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥനെതിരെയാണെങ്കിൽ, സാധാരണ പൗരന്റെ അവസ്ഥ അതീവ ദുർബലമാകുന്നു.

അധികാരത്തിന് മുന്നിൽ പൗരൻ നിശബ്ദനാകേണ്ടതാണോ?

അതോ ഭരണഘടന അവന്റെ കൂടെ നിൽക്കുമോ?

ഈ ചോദ്യത്തിനാണ് Manish Kumar v. The State of Bihar എന്ന കേസിൽ പട്‌ന ഹൈക്കോടതി ശക്തമായ മറുപടി നൽകിയത്.

ജസ്റ്റിസ് ജിതേന്ദ്ര കുമാർ അധ്യക്ഷനായ പട്‌ന ഹൈക്കോടതി, അന്നത്തെ Station House Officer-നെതിരെ FIR രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാൻ നേരിട്ട് ഉത്തരവിട്ടു. പ്രതി പോലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥനായതിനാൽ അന്വേഷണം Crime Investigation Department-ന് കൈമാറണമെന്നും കോടതി നിർദേശിച്ചു.

കേസിന്റെ പശ്ചാത്തലം

ഹർജിക്കാരന്റെ ആരോപണം അതീവ ഗുരുതരമായിരുന്നു.

ബക്സറിലെ മുറാർ പോലീസ് സ്റ്റേഷനിലെ അന്നത്തെ Station House Officer ആയിരുന്ന കമൽ നയൻ പാണ്ഡേ, ഹർജിക്കാരനെ ക്രൂരമായി മർദ്ദിച്ചുവെന്നും അതിന്റെ ഫലമായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ട് കാലുകളും ഒടിഞ്ഞുവെന്നും പരാതിയിൽ ആരോപിച്ചു.

ഹർജിക്കാരൻ ഒരു പ്രത്യേക ജാതിയിൽപ്പെട്ടയാളാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയതിനെ തുടർന്ന് SHO അശ്ലീല ഭാഷയിൽ അധിക്ഷേപിക്കുകയും പിന്നീട് ആക്രമിക്കുകയും ചെയ്തുവെന്നുമായിരുന്നു ആരോപണം.

സംഭവത്തെക്കുറിച്ച് ബന്ധപ്പെട്ട പോലീസ് സ്റ്റേഷനിലും Superintendent of Police-നുമുന്നിലും District Magistrate-നുമുന്നിലും പരാതി നൽകിയിട്ടും FIR രജിസ്റ്റർ ചെയ്തില്ല.

പോലീസിന്റെ വിശദീകരണം മറ്റൊന്നായിരുന്നു.

മഴയായതിനാൽ ഹർജിക്കാരൻ വഴുതി വീണതുകൊണ്ടാണ് കാലുകൾ ഒടിഞ്ഞതെന്നും പോലീസ് മർദ്ദനം ഉണ്ടായിട്ടില്ലെന്നും അവർ വാദിച്ചു.

എന്നാൽ എക്സ്-റേ റിപ്പോർട്ടും ആരോപണങ്ങളുടെ സ്വഭാവവും പരിഗണിച്ച കോടതി ഈ വിശദീകരണം വിശ്വസനീയമല്ലെന്ന് വ്യക്തമാക്കി.

FIR രജിസ്റ്റർ ചെയ്യൽ അന്വേഷണം തുടങ്ങാനുള്ള വാതിൽ മാത്രമാണ്

ഈ കേസിൽ കോടതി പ്രധാനമായി ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയത്, FIR രജിസ്റ്റർ ചെയ്യേണ്ട ഘട്ടത്തിൽ പരാതിയുടെ അന്തിമ സത്യാസത്യങ്ങൾ വിചാരണ ചെയ്യേണ്ടതില്ല എന്നതാണ്.

പരാതി വായിക്കുമ്പോൾ ഒരു cognizable offence പ്രഥമദൃഷ്ട്യാ വെളിവാകുന്നുണ്ടോ എന്നതാണ് പ്രധാന ചോദ്യം.

കോടതി കണ്ടെത്തിയത്, പരാതിയിലെ ആരോപണങ്ങൾ ഗുരുതരമായ cognizable offence-നെ സൂചിപ്പിക്കുന്നുവെന്നാണ്. അതിനാൽ FIR രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാതിരുന്നത് നിയമപരമായി അംഗീകരിക്കാനാവില്ലെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

ഇത് വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട നിയമസന്ദേശമാണ്.

FIR ശിക്ഷയല്ല. FIR അന്വേഷണത്തിന്റെ തുടക്കമാണ്.

ഒരു പൗരൻ ഗുരുതരമായ പോലീസ് അതിക്രമത്തെക്കുറിച്ച് പരാതി നൽകുമ്പോൾ, പോലീസ് തന്നെ FIR രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാതെ ഇരുന്നാൽ നീതിയുടെ ആദ്യവാതിൽ അവന്റെ മുന്നിൽ അടയ്ക്കപ്പെടുന്നു.

അത്തരമൊരു അവസ്ഥ ഭരണഘടനാപരമായ നിയമവാഴ്ചയുമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്നതല്ല.

പോലീസ് ക്രൂരത ഔദ്യോഗിക കൃത്യമല്ല

ഈ വിധിയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട നിയമനിരീക്ഷണങ്ങളിൽ ഒന്ന് prosecution sanction സംബന്ധിച്ചതാണ്.

പോലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കെതിരെ കേസെടുക്കാൻ Section 197 CrPC അഥവാ Section 218 BNSS പ്രകാരമുള്ള sanction ആവശ്യമാണെന്ന വാദം പല കേസുകളിലും ഉയരാറുണ്ട്.

എന്നാൽ പട്‌ന ഹൈക്കോടതി ഇവിടെ വ്യക്തമായി പറഞ്ഞു:

ഒരു പൗരനെ ക്രൂരമായി മർദ്ദിച്ച് കാലുകൾ ഒടിക്കുന്ന പ്രവൃത്തി ഒരു പോലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥന്റെ ഔദ്യോഗിക കൃത്യത്തിന്റെ ഭാഗമല്ല.

അതുകൊണ്ട് ഇത്തരത്തിലുള്ള കുറ്റാരോപണങ്ങളിൽ പോലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥനെതിരെ prosecution ആരംഭിക്കുന്നത് തടയാൻ sanction എന്ന സംരക്ഷണ കവചം ഉപയോഗിക്കാനാവില്ല.

ഇത് ഭരണഘടനാപരമായി വളരെ ഗൗരവമുള്ള നിലപാടാണ്.

പോലീസ് അധികാരം നിയമം നടപ്പാക്കാനുള്ളതാണ്. പൗരനെ അപമാനിക്കാനും ഭയപ്പെടുത്താനും മർദ്ദിക്കാനും അതിലൂടെ അനുമതി ലഭിക്കുന്നില്ല.

യൂണിഫോം നിയമപരമായ ഉത്തരവാദിത്തത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാനുള്ള കവചമല്ല.

Article 21: ജീവനും വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുമുള്ള അവകാശം

കോടതി ഈ വിഷയത്തെ ഒരു സാധാരണ ക്രിമിനൽ പരാതിയായി മാത്രം കണ്ടില്ല.

പോലീസ് മർദ്ദനവും FIR രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാതിരിക്കുകയും Article 21 പ്രകാരമുള്ള ജീവനും വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുമുള്ള അവകാശവുമായി നേരിട്ട് ബന്ധപ്പെട്ടതാണെന്ന് കോടതി വിലയിരുത്തി.

Article 21 വെറും ജീവിക്കാൻ ഉള്ള അവകാശം മാത്രമല്ല.

അത് മാന്യതയോടെ, ഭയമില്ലാതെ, നിയമപരമായ സംരക്ഷണത്തോടെ ജീവിക്കാനുള്ള അവകാശവുമാണ്.

ഒരു പോലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥൻ തന്നെ ആ അവകാശം ലംഘിച്ചുവെന്ന ആരോപണം ഉയരുമ്പോൾ, സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം ഇരട്ടിയാകുന്നു.

സംസ്ഥാനത്തിന്റെ അധികാരം പൗരന്റെ അവകാശങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കാനാണ്. അവ ലംഘിക്കാനല്ല.

Magistrate-ന്റെ മുമ്പേക്ക് അയക്കുന്നത് ഇവിടെ നീതിയല്ല

സാധാരണയായി FIR രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാത്ത സാഹചര്യങ്ങളിൽ, പരാതിക്കാരനെ Magistrate-നെ സമീപിക്കാൻ കോടതി നിർദേശിക്കാറുണ്ട്.

CrPC-യിലെ Section 156(3), നിലവിലെ BNSS-ലെ Section 175(3), എന്നിവ ഈ ആവശ്യത്തിനായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടാറുണ്ട്.

എന്നാൽ ഈ കേസിൽ പട്‌ന ഹൈക്കോടതി വ്യത്യസ്തമായ നിലപാട് സ്വീകരിച്ചു.

പോലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥനെതിരായ ഗുരുതരമായ Article 21 ലംഘനമാണിത്. ബന്ധപ്പെട്ട അധികാരികൾക്ക് പരാതി നൽകിയിട്ടും FIR രജിസ്റ്റർ ചെയ്തിട്ടില്ല.

ഇത്തരം സാഹചര്യത്തിൽ ഹർജിക്കാരനെ വീണ്ടും Magistrate-ന്റെ വാതിൽക്കൽ അയക്കുന്നത് “further injustice” ആയിരിക്കുമെന്ന് കോടതി നിരീക്ഷിച്ചു.

ഇത് വളരെ ശക്തമായ judicial intervention ആണ്.

എല്ലാ കേസുകളിലും ഹൈക്കോടതി നേരിട്ട് FIR രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാൻ ഉത്തരവിടണമെന്നല്ല ഇതിന്റെ അർത്ഥം.

എന്നാൽ പോലീസ് സംവിധാനം തന്നെ ആരോപണവിധേയമാകുമ്പോൾ, അതേ സംവിധാനത്തോട് നീതി പ്രതീക്ഷിക്കാൻ പൗരനെ നിർബന്ധിക്കാനാവില്ല എന്നതാണ് ഈ വിധിയുടെ ആത്മാവ്.

എന്തുകൊണ്ട് അന്വേഷണം CID-യ്ക്ക് കൈമാറി?

പ്രതി ഒരു പോലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥനായ സാഹചര്യത്തിൽ പ്രാദേശിക പോലീസ് തന്നെ അന്വേഷണം നടത്തുന്നത് പക്ഷപാതസാധ്യത ഉയർത്താമെന്ന് കോടതി പരിഗണിച്ചു.

അതുകൊണ്ടാണ് അന്വേഷണം Crime Investigation Department-ന് കൈമാറാൻ കോടതി നിർദേശിച്ചത്.

ഇതിലൂടെ കോടതി വ്യക്തമാക്കിയ നിയമതത്വം ലളിതമാണ്:

അന്വേഷണം നടക്കുന്നതു മാത്രം പോരാ; അന്വേഷണം സ്വതന്ത്രവും വിശ്വാസയോഗ്യവും ആയിരിക്കണം.

പ്രതി പോലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥനായിരിക്കുമ്പോൾ, അന്വേഷണ ഏജൻസിയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യവും നിഷ്പക്ഷതയും അതീവ പ്രധാനമാണ്.

“Nazi Germany” പരാമർശം: കോടതി നൽകിയ മുന്നറിയിപ്പ്

വിധിയിൽ കോടതി നടത്തിയ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ പരാമർശങ്ങളിൽ ഒന്ന് Nazi Germany-യെക്കുറിച്ചുള്ളതാണ്.

ഇത്തരത്തിലുള്ള പോലീസ് ക്രൂരത നിയന്ത്രിക്കപ്പെടാതെ പോയാൽ, രാജ്യത്തിന്റെ നിയമവാഴ്ചയും പൗരന്റെ ജീവനും സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുമുള്ള ഭരണഘടനാപരമായ സംരക്ഷണവും തകർന്നുപോകുമെന്നും പോലീസ് സംവിധാനം Nazi Germany-യിലെ പോലീസിനെപ്പോലെ മാറാനുള്ള അപകടമുണ്ടെന്നും കോടതി മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി.

ഈ പരാമർശം കടുത്തതായിരിക്കാം.

എന്നാൽ അതിന്റെ നിയമസന്ദേശം വ്യക്തമാണ്.

പോലീസ് അധികാരം നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത ശക്തിയായി മാറുമ്പോൾ, പൗരൻ സ്വതന്ത്രനായ വ്യക്തിയിൽ നിന്ന് ഭയപ്പെടുന്ന പ്രജയായി ചുരുങ്ങുന്നു.

ഭരണഘടന അത്തരമൊരു ഭരണരീതിയെ അംഗീകരിക്കുന്നില്ല.

നിയമവാഴ്ചയുള്ള രാജ്യത്തിൽ പോലീസ് അധികാരം നിയമത്തിന് കീഴിലായിരിക്കണം; നിയമത്തിന് മുകളിലല്ല.

കേരളത്തിലെ കേസുകൾക്ക് ഈ വിധിയുടെ പ്രസക്തി

പട്‌ന ഹൈക്കോടതിയുടെ ഈ വിധി കേരള ഹൈക്കോടതിക്ക് binding precedent അല്ല.

എന്നാൽ പോലീസ് ക്രൂരത, FIR രജിസ്ട്രേഷൻ, പോലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കെതിരായ സ്വതന്ത്ര അന്വേഷണം, prosecution sanction, Article 21 ലംഘനം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ ഇത് ശക്തമായ persuasive authority ആയി ഉപയോഗിക്കാവുന്നതാണ്.

പ്രത്യേകിച്ച് താഴെപ്പറയുന്ന സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഈ വിധിയിലെ reasoning പ്രായോഗികമായി പ്രസക്തമാണ്:

• പോലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥനെതിരായ പരാതി പോലീസ് രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാത്തത്;

• പരാതിക്കാരന് മെഡിക്കൽ രേഖകൾ ലഭ്യമായിരിക്കുന്നത്;

• മേലധികാരികൾക്ക് പരാതി നൽകിയിട്ടും നടപടി ഉണ്ടായിട്ടില്ലാത്തത്;

• പ്രാദേശിക പോലീസ് അന്വേഷിച്ചാൽ പക്ഷപാതസാധ്യതയുള്ളത്;

• custodial violence ആരോപിക്കപ്പെടുന്നത്;

• caste abuse ആരോപണം ഉയരുന്നത്;

• illegal detention സംബന്ധിച്ച പരാതി ഉണ്ടായിരിക്കുന്നത്;

• പോലീസ് മർദ്ദനം അല്ലെങ്കിൽ ഗുരുതര പരിക്ക് ആരോപിക്കപ്പെടുന്നത്;

• പോലീസ് സംവിധാനത്തിൽ നിന്ന് തന്നെ തെളിവ് നശിപ്പിക്കപ്പെടാനുള്ള ഭയം നിലനിൽക്കുന്നത്.

ഇത്തരം കേസുകളിൽ Article 226 പ്രകാരം ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിക്കുമ്പോൾ, ഈ വിധിയിലെ നിയമചിന്ത പ്രയോജനപ്പെടുത്താവുന്നതാണ്.

ഈ വിധി നൽകുന്ന പ്രധാന നിയമസന്ദേശങ്ങൾ

1. FIR രജിസ്റ്റർ ചെയ്യൽ പോലീസിന്റെ ഇഷ്ടാനുസൃത നടപടി അല്ല

ഒരു cognizable offence പ്രഥമദൃഷ്ട്യാ വെളിവാകുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ FIR രജിസ്റ്റർ ചെയ്യൽ നിയമപരമായ ബാധ്യതയാണ്.

2. FIR കുറ്റസ്ഥാപനം അല്ല

FIR രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുന്നതിലൂടെ പ്രതി കുറ്റക്കാരനാകുന്നില്ല. അത് അന്വേഷണം തുടങ്ങാനുള്ള ആദ്യഘട്ടം മാത്രമാണ്.

3. പോലീസ് ക്രൂരത ഔദ്യോഗിക കൃത്യമല്ല

പൗരനെ ക്രൂരമായി മർദ്ദിക്കുന്നത് പോലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥന്റെ ഔദ്യോഗിക ചുമതലയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിയമാനുസൃത പ്രവർത്തിയായി കണക്കാക്കാനാവില്ല.

4. sanction എല്ലാ സാഹചര്യത്തിലും ലഭ്യമല്ല

അധികാരദുരുപയോഗവും ഗുരുതരമായ മർദ്ദനവും official duty എന്ന പേരിൽ സംരക്ഷിക്കാനാവില്ല.

5. Article 21 ലംഘനങ്ങളിൽ writ jurisdiction പ്രസക്തമാണ്

ജീവനും വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുമുള്ള അവകാശം ലംഘിക്കപ്പെടുന്ന സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഹൈക്കോടതിയുടെ ഭരണഘടനാപരമായ ഇടപെടൽ തേടാവുന്നതാണ്.

6. സ്വതന്ത്ര അന്വേഷണം ആവശ്യപ്പെടാം

പ്രതി പോലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥനായാൽ CID, പ്രത്യേക അന്വേഷണ സംഘം, അല്ലെങ്കിൽ മറ്റൊരു സ്വതന്ത്ര ഏജൻസി വഴി അന്വേഷണം ആവശ്യപ്പെടുന്നത് യുക്തിസഹമാണ്.

7. നിയമവാഴ്ചയുടെ യഥാർത്ഥ പരീക്ഷണം ശക്തർക്കെതിരെ നിയമം പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ടോ എന്നതാണ്

സാധാരണ പൗരനെതിരെ നിയമം പ്രവർത്തിക്കുന്നത് എളുപ്പമാണ്. എന്നാൽ അധികാരസ്ഥാനത്തുള്ളവർക്കെതിരെ അതേ നിയമം തുല്യമായി പ്രവർത്തിക്കുമ്പോഴാണ് നിയമവാഴ്ചയ്ക്ക് അർത്ഥമുണ്ടാകുന്നത്.

ഉപസംഹാരം

Manish Kumar v. The State of Bihar എന്ന പട്‌ന ഹൈക്കോടതി വിധി ഒരു FIR രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാനുള്ള ഉത്തരവ് മാത്രമല്ല.

അത് ഭരണഘടനയുടെ അടിസ്ഥാന സന്ദേശമാണ്:

പോലീസ് അധികാരം നിയമത്തിന് കീഴിലാണ്; നിയമത്തിന് മുകളിലല്ല.

ഒരു സാധാരണ പൗരൻ പോലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥനെതിരെ പരാതി നൽകുമ്പോൾ, അവന്റെ പരാതി കേൾക്കപ്പെടണം.

അവന്റെ പരിക്കുകൾ രേഖപ്പെടുത്തപ്പെടണം.

അവന്റെ ആരോപണങ്ങൾ അന്വേഷിക്കപ്പെടണം.

പോലീസ് യൂണിഫോം നിയമപരമായ ഉത്തരവാദിത്തത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാനുള്ള കവചമല്ല.

നിയമവാഴ്ചയുടെ മഹത്വം കോടതി കെട്ടിടങ്ങളിൽ മാത്രം തുടങ്ങുന്നില്ല.

അത് പോലീസ് സ്റ്റേഷന്റെ വാതിൽക്കൽ തുടങ്ങുന്നു.

ആ വാതിൽ പൗരന്റെ മുന്നിൽ അടഞ്ഞാൽ, ഭരണഘടനാ കോടതി അത് തുറക്കേണ്ടതുണ്ട്.

ഈ വിധി അതിന്റെ ശക്തമായ ഓർമ്മപ്പെടുത്തലാണ്.

---

Adv. C. V. Manuvilsan
Lex Loci Associates

Email: cvmanvilsan@gmail.com
Mobile: 9846288877

---

Disclaimer: ഈ ലേഖനം നിയമവിദ്യാഭ്യാസത്തിനും പൊതുബോധവൽക്കരണത്തിനുമായി തയ്യാറാക്കിയതാണ്. ഇത് പ്രത്യേക കേസുകളിലെ നിയമോപദേശമായി കണക്കാക്കരുത്. വിധിയുടെ ഔദ്യോഗിക പകർപ്പ്, കേസ് നമ്പർ, തീയതി, നിയമസ്ഥിതി എന്നിവ ബന്ധപ്പെട്ട കേസിൽ ആശ്രയിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് പരിശോധിക്കണം.