അമ്മയെ അറിയിച്ചു. പക്ഷേ നാം അറിഞ്ഞോ?

അമ്മയെ അറിയിച്ചു. പക്ഷേ നാം അറിഞ്ഞോ?

ജോൺ എബ്രഹാമിന്റെ അമ്മ അറിയാൻ — വർഷങ്ങൾക്കുശേഷമുള്ള ഒരു പുനർവായന

മനുവിൽസൻ

വർഷങ്ങൾക്കുമുമ്പ് രാജ്മോഹനും ഞാനും ചേർന്ന് Cinema of Malayalam എന്ന വെബ്‌സൈറ്റിനായി ജോൺ എബ്രഹാമിന്റെ അമ്മ അറിയാൻ എന്ന സിനിമയെക്കുറിച്ച് ഒരു പഠനം എഴുതിയിരുന്നു. കാലം ഏറെ കഴിഞ്ഞു. രാഷ്ട്രീയം മാറി. പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെ ഭാഷ മാറി. കൂട്ടായ്മകളുടെ സ്വഭാവം മാറി. പ്രതിഷേധങ്ങൾക്കും ദുഃഖങ്ങൾക്കും വാർത്തകൾക്കും ഇന്ന് മറ്റൊരു വേഗതയുണ്ട്.

എന്നാൽ അമ്മ അറിയാൻ വീണ്ടും ഓർക്കുമ്പോൾ, ഞങ്ങൾ അന്ന് അടയാളപ്പെടുത്തിയ ചില അടിസ്ഥാന രൂപങ്ങൾ ഇന്നും അതേ ശക്തിയോടെ തിരികെ വരുന്നു.

ഒരു മൃതശരീരം.
ഒരു അമ്മ.
ഒരു ആൾക്കൂട്ടം.

ഇന്ന് ആ മൂന്ന് രൂപങ്ങൾക്കൊപ്പം ഞാൻ മറ്റൊരു വാക്ക് കൂടി ചേർക്കും.

ചോദ്യം.

ചില സിനിമകൾക്ക് ഒരു അവസാനമില്ല. തിരശ്ശീല ഇരുണ്ടശേഷവും അവ നമ്മെ പിന്തുടരും. ചിലപ്പോൾ വർഷങ്ങൾക്കുശേഷം മാത്രമാണ് അവയുടെ യഥാർത്ഥ ചോദ്യം നമ്മൾ കേൾക്കുന്നത്.

അമ്മ അറിയാൻ അത്തരമൊരു സിനിമയാണ്.

പുരുഷൻ യാത്രയിലാണ്. യാത്രയ്ക്കിടെ പരിചിതനായിരിക്കാമെന്നു തോന്നിക്കുന്ന ഒരു യുവാവിന്റെ മൃതശരീരത്തെക്കുറിച്ച് വിവരം ലഭിക്കുന്നു. അത് ഹരിയുടേതാണോ എന്ന സംശയം ഉയരുന്നു. പിന്നെ തിരിച്ചറിയലിന്റെ ഒരു യാത്ര ആരംഭിക്കുന്നു. ഒരാൾ മറ്റൊരാളെ സമീപിക്കുന്നു. സുഹൃത്തുക്കൾ ചേരുന്നു. പരിചയക്കാർ ചേരുന്നു. ചെറിയൊരു സംഘം ക്രമേണ ഒരു ആൾക്കൂട്ടമായി മാറുന്നു.

ഒടുവിൽ അവരുടെ ദൗത്യം വ്യക്തമാണ്.

ഹരിയുടെ അമ്മയെ അറിയിക്കണം.

ഇത്രമാത്രം പറഞ്ഞാൽ അമ്മ അറിയാൻ ഒരു യാത്രാസിനിമയാണ്. ഒരു മകന്റെ മരണവാർത്ത അവന്റെ അമ്മയിലേക്കെത്തിക്കുന്ന യാത്ര.

പക്ഷേ ജോൺ എബ്രഹാമിന്റെ സിനിമ അത്ര ലളിതമായി നമ്മെ വിട്ടയക്കുന്നില്ല.

കാരണം യാത്രയിലുടനീളം മറ്റൊരു ചോദ്യം നിശ്ശബ്ദമായി നടക്കുന്നു.

ഹരി എന്തുകൊണ്ടാണ് മരിച്ചത്?

ഒരു മൃതശരീരം സാധാരണയായി ഒരു സംഭവത്തിന്റെ അവസാനമാണ്. ജോണിന്റെ സിനിമയിൽ അത് ഒരു ചോദ്യത്തിന്റെ തുടക്കമാകുന്നു.

ഹരിയുടെ ശരീരം തിരിച്ചറിയപ്പെടണം. അതിനായി ഓർമ്മകൾ വിളിച്ചുവരുത്തപ്പെടുന്നു. ബന്ധങ്ങൾ അന്വേഷിക്കപ്പെടുന്നു. ആളുകൾ ഒന്നിക്കുന്നു.

എന്നാൽ ഹരിയുടെ മരണത്തിന്റെ കാരണം അതേ ശക്തിയിൽ അന്വേഷിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടോ?

അവിടെയാണ് സിനിമ അസ്വസ്ഥമാകുന്നത്.

അവിടെയാണ് സിനിമ നമ്മെയും അസ്വസ്ഥരാക്കുന്നത്.

ഒരു മരണം സ്ഥിരീകരിക്കുന്നതും ഒരു മരണത്തെ മനസ്സിലാക്കുന്നതും രണ്ടാണ്.

ഹരി മരിച്ചു.

അത് ഒരു വിവരം.

പക്ഷേ ഹരി എന്തുകൊണ്ടാണ് മരിച്ചത്?

അത് ഒരു രാഷ്ട്രീയ ചോദ്യം.

അമ്മ അറിയാൻ എന്ന പേരുതന്നെ ഇവിടെ നിർണായകമാണ്.

ഹരിയുടെ അമ്മ.

പുരുഷന്റെ അമ്മ.

തങ്ങളുടെ മക്കൾ എവിടെയാണെന്ന് അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന അനവധി അമ്മമാർ.

സിനിമ മുന്നോട്ടുപോകുമ്പോൾ ‘അമ്മ’ ഒരു സ്വകാര്യബന്ധത്തിന്റെ പരിധി കടക്കുന്നു. അവൾ ഒരു വലിയ രൂപകമായി മാറുന്നു.

അമ്മ ഒരു ജനതയുടെ ഓർമ്മയായിരിക്കാം.
അമ്മ ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ മനസ്സാക്ഷിയായിരിക്കാം.
അമ്മ ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ പ്രതീകമായിരിക്കാം.

ഒരു അമ്മയ്ക്ക് മകൻ മരിച്ചു എന്നറിയുന്നത് മാത്രം മതിയാകില്ല.

എങ്ങനെ മരിച്ചു?

എന്തുകൊണ്ട് മരിച്ചു?

അവന്റെ ജീവിതത്തിൽ എന്താണ് സംഭവിച്ചത്?

അവനെ മരണത്തിലേക്കെത്തിച്ചത് എന്താണ്?

ഒരു അമ്മയ്ക്ക് ചോദിക്കാവുന്ന ഈ ചോദ്യങ്ങൾ ഒരു സമൂഹത്തിനും ചോദിക്കേണ്ടിവരും.

ഒരു രാഷ്ട്രം അതിന്റെ മക്കളുടെ മരണവാർത്തകൾ മാത്രം ഏറ്റുവാങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, അത് മതിയോ?

ഹരിയുടെ മരണവാർത്തയുമായി പുറപ്പെടുന്ന സംഘം വഴിയിലുടനീളം വലുതാകുന്നു. ഒരു വ്യക്തിയുടെ മരണം പലരുടെയും വിഷയമായി മാറുന്നു.

അത് ശക്തമായ ഒരു രാഷ്ട്രീയ ദൃശ്യം തന്നെയാണ്.

എന്നാൽ അവിടെയും ജോൺ നമ്മെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു.

ഒരുമിച്ച് നടക്കുന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം ഒരു കൂട്ടം രാഷ്ട്രീയമാകുമോ?

ഒരു മൃതദേഹത്തെ തിരിച്ചറിയുന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം ഒരു സമൂഹം രാഷ്ട്രീയബോധമുള്ളതാകുമോ?

ഒരു മരണവാർത്ത അമ്മയെ അറിയിച്ചതുകൊണ്ട് മാത്രം ഉത്തരവാദിത്തം അവസാനിക്കുമോ?

ഒരു ആൾക്കൂട്ടം ഒരു പ്രസ്ഥാനമാകണമെങ്കിൽ അത് നടക്കുക മാത്രം പോര.

അത് ചോദിക്കണം.
അത് അന്വേഷിക്കണം.
അത് കാരണത്തെ തേടണം.
അത് അധികാരത്തെയും സ്വയം തന്നെയും ചോദ്യം ചെയ്യണം.

ഇവിടെയാണ് അമ്മ അറിയാൻയിലെ അരാഷ്ട്രീയതയെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യം കൂടുതൽ കഠിനമാകുന്നത്.

ചിത്രത്തിൽ ഗ്വാട്ടിമാലൻ വിപ്ലവകവിയായ Otto René Castilloയുടെ കവിതയിലെ അരാഷ്ട്രീയ ബുദ്ധിജീവികളെക്കുറിച്ചുള്ള വരികൾ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു.

ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ തകർച്ച നടക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ ബുദ്ധിജീവികൾ എന്തുചെയ്തു എന്ന ചോദ്യം ചരിത്രം ഒരുദിവസം ചോദിക്കുമെന്ന മുന്നറിയിപ്പാണ് ആ കവിതയുടെ രാഷ്ട്രീയ ആത്മാവ്.

ജോൺ ആ വരികൾ വെറുതെ ഉപയോഗിക്കുന്നില്ല.

അത് സിനിമയുടെ ഉള്ളിലേക്കു വെച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു രാഷ്ട്രീയ കണ്ണാടിയാണ്.

ഒരു സമൂഹം പതുക്കെ തകരുമ്പോൾ,

യുവാക്കൾ പ്രതീക്ഷ നഷ്ടപ്പെടുമ്പോൾ,

പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ ക്ഷയിക്കുമ്പോൾ,

മനുഷ്യർ സ്വയംനശീകരണത്തിലേക്കു നീങ്ങുമ്പോൾ,

“ഞാൻ രാഷ്ട്രീയക്കാരനല്ല” എന്ന വാചകം എത്രത്തോളം നിരപരാധിയാണ്?

അരാഷ്ട്രീയത എല്ലായ്പ്പോഴും നിഷ്പക്ഷതയാണോ?

അല്ലെങ്കിൽ ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ അത് മൗനമായ സഹകരണമാകുമോ?

ജോൺ ഈ ചോദ്യം കഥാപാത്രങ്ങളോട് മാത്രം ചോദിക്കുന്നില്ല.

പ്രേക്ഷകനോടും ചോദിക്കുന്നു.

ഹരിയുടെ ആത്മഹത്യയെ ഒരു വ്യക്തിയുടെ സ്വകാര്യ ദുരന്തമായി മാത്രം കാണാനാകുമോ?

അവനിൽ ഒരു തലമുറയുടെ തകർച്ചയുണ്ടോ?

ഒരു രാഷ്ട്രീയ സ്വപ്നത്തിന്റെ ക്ഷീണമുണ്ടോ?

ഒരു കലാകാരന്റെ അസഹ്യതയുണ്ടോ?

പ്രസ്ഥാനവും വ്യക്തിയും തമ്മിലുള്ള പൊട്ടലുണ്ടോ?

ജീവിതവും ആശയവും തമ്മിലുള്ള അകലം സഹിക്കാനാകാത്ത ഒരാളുടെ വീഴ്ചയാണോ അത്?

ജോൺ ഇതിന് ലളിതമായൊരു ഉത്തരം നൽകുന്നില്ല.

അതാണ് സിനിമയുടെ ശക്തി.

ഹരിയുടെ ശരീരം നമുക്ക് കാണാം.

പക്ഷേ ഹരിയുടെ മരണകാരണം ഒരു രേഖയിൽ അടച്ചുവയ്ക്കാൻ കഴിയില്ല.

അത് അന്വേഷിക്കേണ്ടിവരും.

ഇന്ന് അമ്മ അറിയാൻ വീണ്ടും ഓർക്കുമ്പോൾ മറ്റൊരു ഭയം കൂടി തോന്നുന്നു.

നമ്മൾ മരണവാർത്ത കൈമാറുന്നതിൽ അതിവേഗ സമൂഹമായി മാറിയിരിക്കുന്നു.

ഒരു മരണം സംഭവിക്കുന്നു.

മിനിറ്റുകൾക്കകം ചിത്രം എത്തുന്നു.

പേര് എത്തുന്നു.

വീഡിയോ എത്തുന്നു.

അനുശോചനങ്ങൾ എത്തുന്നു.

ഹാഷ്‌ടാഗുകൾ എത്തുന്നു.

പക്ഷേ—

കാരണം?

അത് അന്വേഷിക്കുന്നതിൽ നമ്മൾ അത്ര വേഗമുള്ളവരല്ല.

അങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ ജോണിന്റെ ആൾക്കൂട്ടം ഇന്നത്തെ ഡിജിറ്റൽ crowd-ന്റെ മുൻരൂപമായി പോലും വായിക്കാം.

നമ്മൾ വിവരം കൈമാറുന്നു.

നമ്മൾ പ്രതികരിക്കുന്നു.

നമ്മൾ ദുഃഖിക്കുന്നു.

പിന്നെ അടുത്ത വാർത്തയിലേക്കു പോകുന്നു.

പക്ഷേ ചോദ്യം അവിടെ തന്നെയുണ്ട്.

ആ മരണം എന്തുകൊണ്ടുണ്ടായി?

ജോൺ എബ്രഹാമിനെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോൾ നമ്മൾ പലപ്പോഴും രണ്ടു അതിരുകളിൽ എത്തിപ്പെടുന്നു.

ഒന്നുകിൽ അദ്ദേഹത്തെ ഒരു ഇതിഹാസമാക്കുന്നു.

അല്ലെങ്കിൽ ഒരു ‘ഭ്രാന്തൻ കലാകാരൻ’ എന്ന romantic image-ലേക്ക് ചുരുക്കുന്നു.

രണ്ടും പ്രശ്നകരമാണ്.

ഒരു വലിയ കലാകാരനെ ആദരിക്കാനുള്ള ഏറ്റവും നല്ല മാർഗം അദ്ദേഹത്തെ പ്രതിമയാക്കുക അല്ല.

അദ്ദേഹത്തിന്റെ സിനിമയെ ചോദ്യം ചെയ്യുകയാണ്.

അമ്മ അറിയാൻ ഒരു വിപ്ലവ സിനിമയാണോ?

ഒരു വിപ്ലവത്തിന്റെ പരാജയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സിനിമയാണോ?

ആൾക്കൂട്ടത്തെ ജോൺ പ്രതീക്ഷയായി കാണുന്നുണ്ടോ?

അതോ അപൂർണ്ണമായ രാഷ്ട്രീയബോധത്തിന്റെ പ്രതീകമായിട്ടാണോ?

ഹരിയുടെ ആത്മഹത്യയിൽ ഒരു വ്യക്തിയുടെ തകർച്ചയാണോ?

അല്ലെങ്കിൽ ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ തകർച്ചയാണോ?

ഒരു വലിയ കലാസൃഷ്ടിക്ക് ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഒരൊറ്റ ഉത്തരം ഉണ്ടായിരിക്കണമെന്നില്ല.

ഒരുപക്ഷേ അതിന്റെ മഹത്വം തന്നെ അതിലാണ്.

ഒരു ആനയെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ തൊട്ട് അതിന്റെ രൂപം നിർവചിക്കുന്ന അന്ധന്മാരുടെ പഴയ കഥയുണ്ട്.

ഒരാൾക്ക് ആന തുമ്പിക്കൈയാണ്.

മറ്റൊരാൾക്ക് കാൽ.

മറ്റൊരാൾക്ക് ചെവി.

ഓരോരുത്തരും അനുഭവിച്ച സത്യം പറയുന്നു.

പക്ഷേ മുഴുവൻ രൂപം ആരും കാണുന്നില്ല.

അമ്മ അറിയാൻ എന്ന സിനിമയോടുള്ള നമ്മുടെ സമീപനവും അങ്ങനെ തന്നെയായിരിക്കാം.

ഒരാൾക്ക് അത് revolutionary cinema.

മറ്റൊരാൾക്ക് existential cinema.

മറ്റൊരാൾക്ക് രാഷ്ട്രീയ പരാജയത്തിന്റെ elegy.

മറ്റൊരാൾക്ക് മാതൃത്വത്തിന്റെ സിനിമ.

മറ്റൊരാൾക്ക് യാത്രയുടെ സിനിമ.

എന്നാൽ ഇവയെല്ലാം ചേർന്നാലും ജോൺ നമ്മിൽ നിന്ന് എന്തോ ഒളിപ്പിച്ചുവെക്കുന്നു.

അത് ഒരുപക്ഷേ ഒരു ഉത്തരമല്ല.

ഒരു ചോദ്യം തന്നെയാകാം.

സിനിമയുടെ യാത്ര ഒടുവിൽ അമ്മയുടെ അടുത്തെത്തുന്നു.

വാർത്ത കൈമാറപ്പെടുന്നു.

ഒരു ദൗത്യം പൂർത്തിയാകുന്നു.

പക്ഷേ അതോടെ രാഷ്ട്രീയം പൂർത്തിയാകുന്നില്ല.

ഹരിക്ക് ശേഷം മറ്റൊരു ഹരി ഉണ്ടാകാം.

മറ്റൊരു ശരീരം.

മറ്റൊരു അമ്മ.

മറ്റൊരു സംഘം.

മറ്റൊരു യാത്ര.

അങ്ങനെ ആവർത്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, ഒരു ദിവസം നമ്മൾ മരണവാർത്തകളുടെ വാഹകരായി മാത്രം ശേഷിച്ചേക്കാം.

അവിടെയാണ് അമ്മ അറിയാൻ ഇന്നും നമ്മെ തടഞ്ഞുനിർത്തുന്നത്.

അതിന്റെ ചോദ്യം:

“ഹരി മരിച്ചു എന്ന് അറിഞ്ഞോ?”

എന്നതല്ല.

അതിന്റെ യഥാർത്ഥ ചോദ്യം:

“ഹരി എന്തുകൊണ്ടാണ് മരിച്ചത് എന്ന് അന്വേഷിച്ചോ?”

ഇന്നും ഈ സിനിമയെ ഓർക്കുമ്പോൾ എനിക്ക് നാല് വാക്കുകളാണ് ബാക്കി നിൽക്കുന്നത്.

മൃതശരീരം — ചരിത്രത്തിന്റെ തെളിവ്.
അമ്മ — ഓർമ്മയും മനസ്സാക്ഷിയും.
ആൾക്കൂട്ടം — സമൂഹം.
ചോദ്യം — രാഷ്ട്രീയം.

ചോദ്യം ഇല്ലെങ്കിൽ മൃതശരീരം ഒരു വാർത്ത മാത്രമാണ്.

അമ്മ ദുഃഖത്തിന്റെ പ്രതീകം മാത്രം.

ആൾക്കൂട്ടം ഒരു procession മാത്രം.

ചോദ്യം ഉയരുമ്പോഴാണ് അവയ്ക്ക് രാഷ്ട്രീയ അർത്ഥം ലഭിക്കുന്നത്.

ജോൺ ഒരു ഉത്തരവും നമ്മൾക്കായി എഴുതിവെച്ചിട്ടില്ല.

അദ്ദേഹം ഒരു യാത്രയാണ് വിട്ടുപോയത്.

ആ യാത്ര അമ്മയുടെ വീട്ടിൽ അവസാനിക്കുന്നതായി തോന്നുന്നു.

പക്ഷേ യഥാർത്ഥത്തിൽ—

അവിടെ നിന്നാണ് അത് തുടങ്ങുന്നത്.

അമ്മയെ അറിയിച്ചുകഴിഞ്ഞു.

ഇനി നമ്മൾ അറിയേണ്ടത്:

എന്തുകൊണ്ടാണ് അവളുടെ മകൻ മരിച്ചത്?

ആ ചോദ്യം നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം,

അമ്മ അറിയാൻ അവസാനിക്കുന്നില്ല.

— മനുവിൽസൻ

കുറിപ്പ്: വർഷങ്ങൾക്കുമുമ്പ് രാജ്മോഹനും ഞാനും ചേർന്ന് Cinema of Malayalam-നായി എഴുതിയ Amma Ariyan പഠനത്തിലെ ആശയങ്ങളെ ആസ്പദമാക്കി തയ്യാറാക്കിയ പുതിയ പുനർവായനയാണ് ഈ ലേഖനം. ചിത്രത്തിൽ അരാഷ്ട്രീയ ബുദ്ധിജീവിതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഭാഗത്ത് Otto René Castilloയുടെ കവിതയിലെ വരികൾ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നതും ഈ വായനയുടെ പ്രധാന രാഷ്ട്രീയ സൂചനകളിലൊന്നാണ്.